ÇANAKKALE’DE SERAMİK MİRASININ ÇAĞDAŞ YÜZÜ
1. Uluslararası Çanakkale Seramik Sempozyumu, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi - Çanakkale Seramikleri Araştırma, Geliştirme ve Uygulama Merkezi (ÇASEM) öncülüğünde; Çanakkale Belediyesi- Seramik Müzesi ve Kaleseramik– Kale Tasarım ve Sanat Merkezi iş birliğiyle, 18 Temmuz–7 Ağustos tarihleri arasında gerçekleştirildi.
PROF. YEŞİM ZÜMRÜT
Köklü seramik geleneği ve seramik mirasıyla özdeşleşen Çanakkale’de gerçekleştirilen 1.Uluslararası Çanakkale Sempozyumu’nun Başkanlığını Prof. Yeşim Zümrüt, yürütücülüğünü ise üç ana paydaşın temsilcileri üstlendi. Prof. Yeşim Zümrüt, Prof. Ayşe Güler, Doç. Müjde Yücel Coşar, Dr. Öğr. Üyesi Mehmet Coşar, Arş. Gör. Dr. Canalp Sipahi, Öğr. Gör. Necmi Tekin, Öğr. Gör. Necati Işık, Öğr. Gör. Arzu Doğan ve Tekniker Murat Biçer; sempozyumun akademik, sanatsal ve teknik süreçlerinin yürütülmesinde görev aldı.
Yaklaşık bir buçuk yıllık hazırlık sürecinin ardından hayata geçirilen sempozyum; sanat, tasarım, eğitim ve seramik alanlarını bir araya getiren, üretimden kuramsal çalışmalara, sergilerden uygulamalı eğitimlere ve kamusal alan çalışmalarına uzanan kapsamlı bir organizasyon olarak tasarlandı.
Bu doğrultuda Türkiye ve farklı ülkelerden 14 sanatçı, yaklaşık 20 gün boyunca kent merkezinde konumlanan sempozyum üretim alanında, halka açık bir ortamda kamusal alan için seramik heykeller üretti. Sanatçıların üretim süreçlerinin izleyiciye açık olması, seramiğin yalnızca ortaya çıkan sonuç üzerinden değil; tasarım, biçimlendirme, yüzey, teknik, pişirim ve dönüşüm süreçleriyle birlikte deneyimlenmesini sağladı.
Kentle Bütünleşen Seramik Üretimi ve Seramik Rotası
Sempozyum sonunda ortaya çıkan eserler, Çanakkale sahil şeridinde Eski Kordon olarak adlandırılan bölgede birbirleriyle ilişkilendirilecek şekilde kalıcı olarak konumlandırıldı. Böylece kentin seramik kimliğinin gündelik yaşam içerisinde görünür kılınması ve günlük rutinlere eşlik eden yürüyerek deneyimlenebilen bir seramik rotasının oluşturulması için ilk adım atılmış oldu.
Sempozyumun uygulamalı üretim sürecine paralel olarak geniş kapsamlı bir akademik ve sanatsal program gerçekleştirildi. Program kapsamında 51 uluslararası çevrim içi bildiri sunumu yapıldı. Ayrıca 7 davetli konuşmacı ve 4 onur konuğunun katılımıyla Kültürel Miras ve Sanat Forumu düzenlendi. Alanında uzman sanatçı, akademisyen ve zanaatkârların yürütücülüğüyle 8 uygulamalı çalıştay gerçekleştirildi.
Bunların yanı sıra bir çevrim içi uluslararası jürili karma seramik sergisi ile kentin farklı mekânlarında iki ulusal ve bir uluslararası fiziksel sergi izleyiciyle buluştu.
Sanat, tasarım, eğitim ve seramik alanlarındaki güncel yaklaşımların çok yönlü biçimde ele alındığı bu süreç, farklı disiplinlerin bir araya gelmesine olanak sağladı. Sempozyum boyunca gerçekleştirilen çalışmalar, seramiğin yalnızca bir malzeme ya da üretim alanı olmadığını; kültürel miras, sanat, tasarım, eğitim ve kent yaşamıyla kurduğu ilişkiler üzerinden değerlendirilebilen çok boyutlu bir alan olduğunu ortaya koydu.
Sanatçılar ve Kolektif Üretim Süreci
Sempozyumda yer alan sanatçılar Doç. Ali Temel Köseler (Türkiye), Attila Kertesz (Macaristan), Öğr. Gör. Dr. Aziz Baha Örken (Türkiye), Danielle O’Malley (Amerika Birleşik Devletleri), Gökçe İrten (Türkiye), Prof. Kaan Canduran (Türkiye), Arş. Gör. Dr. Kamuran Ak (Türkiye), Dr. Öğr. Üyesi Mehmet Coşar (Türkiye), Murat Biçer (Türkiye), Nizam Orçun Önal (Türkiye), Olga Siruk (Rusya), Doç. Sayumporn Kasornsuwan (Tayland), Öğr. Gör. Sunbin Lim (Güney Kore) ve Young Soo Kim (Güney Kore) oldu.
Yaklaşık 20 gün boyunca sanatçılarla birlikte üretmek ve onlara asistanlık yapmak üzere 37 öğrenci ve mezun görev aldı. Üretim ve pişirim alanı yalnızca eserlerin üretildiği bir çalışma sahası değil; aynı zamanda seramik eğitimi, kolektif üretim ve deneyim paylaşımı açısından önemli bir platform oldu. Sanatçılar birbirlerinin üretim yöntemlerini gözlemledi, öğrenciler farklı teknikleri deneyimledi, akademisyenler ve teknik ekip birlikte çalıştı.
Ateşin Kamusal Alanda Deneyimlenmesi
Sempozyumun en özel ve dikkat çekici taraflarından biri yerinde pişirim fırınlarının üretim sürecine dâhil edilmesiydi. Kaleseramik tarafından özel olarak üretilen, 2.60 metre yüksekliğinde ve 1.20 metre zemin çapında iki büyük gaz/odun fırınının yanı sıra, Kale Frit tarafından imal edilen üç farklı boyuttaki gazlı fırın ile Çanakkale Belediyesi ve ÇASEM tarafından temin edilen iki elektrikli fırın üretim sürecinde kullanıldı.
Yerinde pişirim olanağı sayesinde sanatçılar eserlerini üretim alanında tamamlayarak pişirim aşamasını da izleyicinin gözü önünde gerçekleştirebildi. Bu fırınlar aynı zamanda sempozyumun kendine özgü kamusal deneyiminin bir parçasına dönüştü. İzleyiciler yalnızca sanatçıların eser üretimlerini değil, Kaan Canduran, Aziz Baha Örken ve Canalp Sipahi önderliğinde yürütülen fırın hazırlıklarını, eserlerin pişirim süreçlerini ve seramiğin ateşle dönüşümünü de izleme fırsatı buldu.
Özellikle akşam saatlerinde 1100 °C’nin üzerindeki fırınların açılması, kor hâlindeki seramiklerin ışığı ve ateşin görsel etkisi, üretim sürecini adeta kamusal bir performansa dönüştürdü. Young Soo Kim’in raku pişirimi ve Muhammet Emir Taşdemir’in lüster pişirimlerinin yanı sıra, yerinde pişirim fırınları konusunda uzman Aziz Baha Örken’e ait seramik heykelin pişirim süreci de kamusal alanda gerçekleştirilen özel bir etkinlik olarak izleyiciyle buluştu.
İyi Bak Dünyana
Sempozyum kapsamında gerçekleştirilen “Gençler Kent İçin Üretiyor: İyi Bak Dünyana” çalıştayı da genç sanatçıların kentle kurduğu ilişki açısından önemli bir çalışma oldu. Kale Tasarım ve Sanat Merkezi Direktörü Simge Abay, Doç. Müjde Yücel Coşar ve Arş. Gör. Dr. Canalp Sipahi tarafından gerçekleştirilen panelde; seramiğin yalnızca bir malzeme olmadığı, kentle bağ kuran güçlü bir ifade alanı olduğu, “İyi Bak Dünyana” yaklaşımı ve kamusal alanda sanat ve seramik kullanımı konuları genç sanatçılarla birlikte ele alındı.
Çalıştayın ardından sempozyumda görev alan 37 asistan, bu tema doğrultusunda 9 büyük boyutlu heykel tasarlayarak kolektif biçimde üretti. Böylece öğrencilerin yalnızca sanatçılara asistanlık yapan kişiler olmalarının ötesine geçilerek, kentsel üretim sürecinin doğrudan parçası olmaları sağlandı.
Uygulamalı Seramik Çalıştayları
Sempozyumun paralel etkinliklerinden biri olan “Çanakkale’de Seramik Çalıştayları” kapsamında Türkiye’nin farklı illerinden belirli kontenjanlarla katılan sanatçı, tasarımcı, öğrenci ve seramik ilgililerine yönelik beş gün süre ile uygulamalı çalıştaylar gerçekleştirildi. Bu çalıştaylarda; geleneksel Çanakkale seramikleri fırça dekoru, çömlekçi tornası, kalıp döküm ile üretim ve seramik sepet örgüsü konularında eğitimler verildi. Çalıştayların yürütücülüğünü Burak Çiftçi, Hilal Yaman Taşkıran, Muhammet Onat, Necati Işık, Necmi Tekin, Muhammet Emir Taşdemir, Sinem Kınay ve Şerafettin Benek üstlendi. Bu çalışmalar, Çanakkale’nin geleneksel seramik üretim bilgisinin yalnızca korunması değil, uygulamalı eğitim yoluyla aktarılması ve farklı kuşaklarla buluşturulması açısından da önemli bir işlev üstlendi.
Kültürel Miras ve Sanat Forumu
Sempozyumun önemli akademik programlarından biri olan “Kültürel Miras ve Sanat Forumu”nun moderatörlüğünü Prof. Lerzan Özer, Prof. Ayşe Güler, Doç. Müjde Yücel Coşar ve Tuğçe Sipahi gerçekleştirdi. Çanakkale’nin değerli çömlekçi ustası ve Yaşayan İnsan Hazinesi ödülü sahibi İsmail Bütün ise forumun Onur Konuğu olarak yer aldı.
Forumda; üniversitenin teknik, akademik ve sanatsal altyapısı, seramik alanındaki uzmanlığı, misyonu ve stratejik hedefleri; yerel yönetimin kentsel alan ve kent kimliği bağlamında geleneğine ve geleceğine sahip çıkan yaklaşımı; sanayinin ise teknik altyapısı, üretim kabiliyeti ve organizasyon kapasitesi ele alındı. Bu üç yapının farklı çalışma biçimleri ve uzmanlık alanlarıyla birbirini tamamlayabileceği; tamamlanmış projeler ve sempozyum sürecinde ortaya çıkan deneyimler üzerinden değerlendirildi. Böylece üniversite, yerel yönetim ve sanayinin ortak bir hedef doğrultusunda bir araya gelmesinin, seramik alanında sürdürülebilir ve güçlü bir iş birliği modeli oluşturabileceği ortaya konuldu.
Prof. Candan Terwiel ve Prof. Sevim Çizer’in konuşmacı ve oturum başkanı olarak katkı sunduğu forumun 1 Ağustos 2026 tarihindeki “Kültürel Miras, Çanakkale, Sanat ve Kent” başlıklı oturumlarında Prof. Dr. Mehmet Üstünipek, Prof. Lerzan Özer, Rana Aydın, Fecri Polat ve İsmail Erten farklı disiplinlerden bakış açılarıyla katkı sundular.
Sergiler ve ÇASEM Sanat Atölyesi
Sempozyum kapsamında gerçekleştirilen sergi programı da ulusal ve uluslararası ölçekte geniş bir katılıma ulaştı. ÇASEM Sanat Atölyesi Uluslararası Konuk Sanatçı Programı kapsamında Emre Can’ın “Çanakkale Seramikleri: Belleğin Arkeolojisi” başlıklı kişisel sergisi; 57 eserden oluşan Uluslararası Davetli Karma Seramik Sergisi; ÇASEM Koleksiyon Sergisi ve 54 eserin yer aldığı Uluslararası Jürili Çevrim İçi Karma Sergi, kentin farklı galerilerinde ve çevrim içi platformda izleyiciyle buluştu. Bu sergiler, Çanakkale’nin geleneksel seramik mirasının çağdaş üretimlerle ilişkilendirilmesine, farklı sanatçı ve yaklaşımların kentte görünürlük kazanmasına ve Çanakkale’nin uluslararası seramik sanatındaki görünürlüğünün güçlendirilmesine katkı sağladı.
Çanakkale’nin Kültürel ve Tarihsel Dokusu
Sempozyum programı yalnızca üretim, eğitim ve sergi faaliyetleriyle sınırlı kalmadı. Davetli sanatçıların Çanakkale’nin kültürel ve tarihsel dokusunu yakından tanımalarına yönelik olarak Çanakkale Seramik Fabrikası, Troya Müzesi, Seramik Müzesi ve Assos Antik Kenti’nin yanı sıra kentin seramik üretim ve kültür alanlarına yönelik geziler gerçekleştirildi.
Kale Grubu Başkanı ve CEO’su Zeynep Bodur Okyay, sanatçıları, öğrencileri ve sempozyum ekibini Çanakkale Seramik Fabrikası’nda ağırlayarak fabrikanın üretim süreçlerini yerinde tanıma fırsatı sundu. Ayrıca sempozyum sahasını ziyaret ederek sanatçılar, öğrenciler ve ekip üyeleriyle bir araya gelen Okyay, sempozyumun üretim süreci, gerçekleştirilen çalışmalar ve gençlerin deneyimleri üzerine görüş alışverişinde bulundu. Bu buluşma, sanayi, akademi ve sanat alanlarının doğrudan iletişim kurduğu önemli bir paylaşım ortamı oluşturdu.
Sonuç: Bir Başlangıç Olarak Sempozyum
1. Uluslararası Çanakkale Seramik Sempozyumu’nu bir sonuçtan çok, uzun soluklu bir başlangıç olarak değerlendiriyoruz. Sempozyum kapsamında üretilen kalıcı seramik eserlerle Çanakkale’de günlük yaşam rutinlerinin akışında yürüyerek deneyimlenebilen bir seramik rotasının ilk adımları atıldı; sanat, kent, eğitim, kültürel miras ve üretim arasındaki ilişki somut bir deneyime dönüştü.
Sempozyumla başlayan bu sürecin, Çanakkale’nin köklü seramik geleneğini çağdaş üretimlerle geleceğe taşıyan yeni çalışmalara zemin oluşturacağına inanıyoruz. 2028 yılında Avrupa Seramik Rotası’na ev sahipliği yapma hedefi doğrultusunda geliştirilecek projelerle birlikte, bu çalışmalar Çanakkale’nin ulusal ve uluslararası ölçekte seramik alanındaki görünürlüğüne ve kentin kültür-sanat yaşamına kalıcı katkılar sağlayacaktır.
2000 yılında kurulan Çanakkale Seramikleri Araştırma, Geliştirme ve Uygulama Merkezi’nin son 10 yıldır müdürlüğünü yürütüyor olmanın sorumluluğu ve gururuyla; sanatın, eğitimin, tasarımın ve seramiğin farklı alanlarını bir araya getiren böylesine kapsamlı bir organizasyona ekibimle birlikte öncülük etmiş olmaktan büyük bir onur duyuyorum.
Kâğıt üzerinde yapılan planların ve saatler süren toplantıların, güçlü ve uyumlu bir ekip olmadan hayata geçirilemeyeceği gerçeğinden hareketle; bu sempozyumun gerçekleşmesinde en önemli payın, tüm paydaşlarımızın ortak bir misyon ve vizyon etrafında buluşmasına ve her bir ekip ve kurul üyesinin kendi sorumluluk alanında gösterdiği özveri, dayanışma ve çözüm üretme kabiliyetine ait olduğunu düşünüyorum.
Bu vesileyle; Çanakkale Onsekizmart Üniversitesi ÇASEM olarak ana paydaşlarımız Çanakkale Belediyesi Seramik Müzesi ve Kaleseramik KTSM’ye onursal başkanlarımız sayın rektörüm Prof. Dr. R. Cüneyt Erenoğlu’na, Çanakkale Belediye Başkanı sayın Muharrem Erkek’e, Kaleseramik Operasyonlardan Sorumlu Genel Müdür Yardımcısı Süleyman Soysal’a, süreç boyunca katılım ve desteklerini esirgemeyen Sayın Kale Grubu Başkanı ve CEO’su Zeynep Bodur Okyay’a, Kale Grubu Başkan Vekili Osman Okyay’a, Çanakkale Belediyesi Başkan Yardımcısı sayın İrfan Dehmen’e, eserleriyle sempozyuma katılan değerli sanatçılarımıza, farklı disiplinlerden çevrim içi bildiri sunumlarıyla sempozyumun kuramsal çerçevesine katkı sağlayan davetli konuşmacılarımıza, Kültürel Miras ve Sanat Forumu’na katkı sunan değerli katılımcılarımıza, çalıştay yürütücülerimize, tüm ekip ve kurul üyelerimize, öğrencilerimize ve asistanlarımıza, ziyaretleriyle bizi yalnız bırakmayan izleyicilere, gönülden teşekkür ediyorum.
Yorumlar